नेपाली राजनीतिमा आगामी चैत ५ गते (March 5) को निर्वाचनका लागि मधेश प्रदेश मुख्य आकर्षणको केन्द्र बनेको छ। यस पटक ठूला दलहरू मधेशी मतदातालाई रिझाउन रणनीतिक रूपमा सक्रिय देखिएका छन्।
मधेशको बढ्दो राजनीतिक सरगर्मी
- रास्वपाको रणनीति: काठमाडौँका मेयर बालेन्द्र शाह अहिले आफूलाई ‘मधेशको छोरा’ भन्दै रास्वपाका लागि चुनावी प्रचारमा होमिएका छन्। जनकपुरको सभामा उनले मधेशबाटै देशको पहिलो प्रधानमन्त्री बनाउने आश्वासन दिएका छन्।
- नेपाली कांग्रेसको कदम: कांग्रेस सभापति गगन थापा काठमाडौँ छाडेर सर्लाही-४ बाट निर्वाचन लड्दैछन्। साथै, पार्टीले आफ्नो घोषणापत्र समेत जनकपुरबाटै सार्वजनिक गरेको छ।
- मधेशको चुनावी भार: कुल मतदाताको झन्डै २०% हिस्सा मधेशमै छ। १८.९ मिलियन मतदातामध्ये ठूलो संख्या यहाँ हुनु र प्रतिनिधि सभामा ५५ जना सांसद पठाउने भएकाले केन्द्रको राजनीतिमा मधेश ‘निर्णायक’ मानिन्छ।
ऐतिहासिक उदारता र वर्तमान अवस्था
मधेशले विगतमा कृष्णप्रसाद भट्टराई र माधव नेपाल जस्ता नेताहरूलाई निर्वाचित गराएर आफ्नो राजनीतिक उदारता देखाइसकेको छ। तर, देशको अन्नभण्डार मानिने यो क्षेत्र अहिले पनि सामाजिक-आर्थिक सूचकाङ्कमा निकै पछाडि छ:
- साक्षरता र स्वास्थ्य: सर्लाही र रौतहट जस्ता जिल्लाहरूमा साक्षरता र स्वास्थ्यको अवस्था निकै दयनीय छ।
- मानव विकास सूचकाङ्क (HDI): कर्णाली पछि मधेश सबैभन्दा कमजोर अवस्थामा छ।
- राज्यमा उपस्थिति: जनसंख्याको अनुपातमा राज्यका निकायहरूमा मधेशी समुदायको प्रतिनिधित्व अझै न्यून छ।
निष्कर्ष
निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा दलहरूले फेरि आश्वासनका पोकाहरू बाँड्न थालेका छन्। तर, दशकौँदेखि मधेशलाई केवल ‘भोट बैंक’ को रूपमा मात्र प्रयोग गरिँदा यहाँको गरिबी र असमानता भने ज्युँका त्युँ छ।
